Skip to main content

Cyfrif Capiau Cwyr

Yr hydref yma, helpwch Plantlife i ddod o hyd i ffyngau mwyaf lliwgar a phwysicaf Prydain – capiau cwyr.

Mae Prydain yn gartref i rai o laswelltiroedd capiau cwyr pwysicaf y byd. Fodd bynnag, mae llawer o rywogaethau’n prinhau ac yn dirywio; mae angen eu hadnabod a’u gwarchod.

#WaxcapWatch

A bright orange waxcap mushroom on green grass with a blue sky
  • Go to:

Pam mae angen i chi ddod o hyd i gapiau cwyr

Mae capiau cwyr yn arwydd o laswelltir prin, llawn rhywogaethau. Mae gwybod ble mae capiau cwyr a ffyngau eraill y glaswelltir yn ffynnu yn ein helpu ni i ddeall lle mae darnau o ddolydd hynafol yn goroesi, er mwyn i ni allu eu gwarchod ar gyfer y dyfodol.

Nid yn unig yn bwysig ar gyfer y cannoedd o flodau gwyllt y gallant fod yn gartref iddynt, mae’r glaswelltiroedd hynafol yma hefyd yn hanfodol yn y frwydr yn erbyn newid hinsawdd. Gall glaswelltiroedd llawn rhywogaethau storio hyd at draean yn fwy o garbon nag ardaloedd sydd â dim ond ychydig o rywogaethau.

Sut i gymryd rhan yn y Waxcap Watch

Mae’n hawdd i unrhyw un yng Nghymru, Lloegr a’r Alban gymryd rhan yn y Waxcap Watch – y cyfan sydd arnoch ei angen yw ffôn clyfar neu fynediad at gyfrifiadur!

Cliciwch drwy’r cyfarwyddiadau isod i’ch arwain chi o’r dechrau i’r diwedd.

  • 1. Lawrlwythwch yr ap

    • Lawrlwythwch yr ap Survey123 am ddim ar eich ffôn clyfar neu dabled:
    • Agorwch y ddolen yma ar eich dyfais glyfar: https://arcg.is/PLT5X 
    • Dewiswch ‘Open in the Survey123 field app’ ac wedyn ‘Continue without signing in’
    • Bydd neges yn ymddangos yn gofyn am fynediad i gamera a storfa eich ffôn – cliciwch Yes / Allow ac rydych chi’n barod i fynd.

    Fel arall, ar ôl i chi glicio ar y ddolen uchod a dewis ‘Open in browser’, gallwch lansio’r arolwg yn eich porwr gwe heb orfod lawrlwytho ap Survey123.

    Ar ôl i chi gyflwyno eich arolwg cyntaf, y tro nesaf y byddwch yn agor ap Survey123 cliciwch ar yr eicon WaxcApp (cap cwyr coch gyda logo Plantlife) ac wedyn ‘Collect’ i lenwi arolwg arall.

  • 2. Ymweld â safle

    Ewch i ymweld â chae, parc, ymyl ffordd, porfa, rhostir, twyn neu fynwent; mewn gwirionedd, gallwch ymweld ag unrhyw ardal laswelltog sydd ar agor i’r cyhoedd, neu y mae gennych ganiatâd penodol y perchennog tir ar ei gyfer, rhwng mis Medi a diwedd mis Tachwedd pan fydd y capiau cwyr yn edrych ar eu gorau.

    Mae posib dod o hyd iddyn nhw yn tyfu yn:

    • Porfeydd parhaol a dolydd gwair

    • Glaswelltir ar glogwyni, llethrau arfordirol a thwyni tywod

    • Glaswelltir a rhos yr ucheldir

    • Glaswelltiroedd trefol gan gynnwys lawntiau, parciau, mynwentydd eglwysi a chapeli

    • Ymylon ffyrdd

    Y ffordd hawsaf i chwilio ardal am gapiau cwyr yw drwy gerdded mewn patrwm igam-ogam ar gyflymder araf, gan mai dim ond ychydig gentimetrau o daldra ydi rhai o’r madarch!

  • 3. Rhowch wybod i ni beth rydych chi’n ei weld

    Defnyddiwch yr ap i ateb ychydig o gwestiynau am y lle rydych chi’n ymweld ag ef ac i gofnodi pa liwiau capiau cwyr a ffyngau glaswelltir y gallwch eu gweld.

    Nid oes unrhyw gyfyngiad ar nifer yr arolygon rydych chi’n eu llenwi – gorau po fwyaf oherwydd bydd hyn yn helpu i greu darlun o’r hyn sydd i’w gael ar eich safle chi drwy gydol y tymor ffyngau. Bydd gwahanol ffyngau yn mynd a dod wrth i’r misoedd newid. Dim ond am ychydig ddyddiau neu wythnosau y mae posib gweld rhai ffyngau.

Adnoddau

Sut i Ddarganfod ac Adnabod Ffyngau Capiau Cwyr

Sut i Ddarganfod ac Adnabod Ffyngau Capiau Cwyr

Dysgu mwy am gapiau cwyr gydag arbenigwyr o'n safle Twyni Deinamig yng Nghynffig, Cymru.

Cwrs Hyfforddi Capiau Cwyr
Pink waxcap fungi growing in short green lawn

Cwrs Hyfforddi Capiau Cwyr

Ewch â'ch gwybodaeth am gapiau cwyr i'r lefel nesaf gyda'n cwrs hyfforddi, sy'n addas ar gyfer darganfyddwyr ffyngau brwd a pherchnogion tir.

Fideo: Sut i ddefnyddio’r ap Waxcap Watch

Fideo: Sut i ddefnyddio'r ap Waxcap Watch

Gwyliwch wrth i arbenigwr ffyngau Plantlife, Sarah Shuttleworth, gofnodi ei chap cwyr cyntaf ar yr ap Waxcap Watch.

Ymunwch â’n grŵp ni ar Facebook
A Parrot Waxcap.

Ymunwch â'n grŵp ni ar Facebook

Grŵp penodol i'r rhai sy'n cymryd rhan yn Waxcap Watch Plantlife, i rannu gwybodaeth a lluniau o gapiau cwyr a rhywogaethau cysylltiedig.

Y Prosiect Glaswelltiroedd Gwydn
An orange waxcap mushroom growing in short grass

Y Prosiect Glaswelltiroedd Gwydn

Cyfle i ddarganfod sut mae Plantlife yn gweithio i greu newid cadarnhaol ar gyfer glaswelltiroedd yng Nghymru, a sut gallwch chi gymryd rhan yn y prosiect.

Digwyddiad: Taith Gerdded Ffyngau Capiau Cwyr yn Balmoral
Blackening Waxcap at Glen Clova, Cairngorms

Digwyddiad: Taith Gerdded Ffyngau Capiau Cwyr yn Balmoral

Ymunwch â Plantlife a mycolegydd arbenigol i archwilio’r ffyngau Capiau Cwyr lliwgar sydd yn Balmoral.

Cwestiynau Cyffredin

  • Beth sy’n digwydd gyda chanlyniadau fy arolwg?

    Drwy gymryd rhan yn ein harolwg byddwch yn ein helpu ni i wneud y canlynol:

    • Darganfod safleoedd glaswelltir capiau cwyr anhysbys o’r blaen ledled y DU
    • Cael syniad o gyflwr cynefin pob safle i gynorthwyo sgyrsiau mwy gwybodus gyda pherchnogion a rheolwyr tir
    • Cyflwyno achos i lunwyr polisïau dros well gwarchodaeth i gapiau cwyr
    • Yng Nghymru, byddwn yn ceisio rhannu canfyddiadau newydd gyda Chyfoeth Naturiol Cymru, grwpiau Ffyngau ac arbenigwyr eraill i ymchwilio ymhellach iddynt
    • Yn yr Alban, bydd canlyniadau’r arolwg yn sail i sgyrsiau gyda pherchnogion tir am y ffordd orau o adfer a diogelu glaswelltiroedd capiau cwyr lleol mewn ardaloedd prosiect allweddol fel Parc Cenedlaethol Cairngorms
    • Mae llawer o’r ap yma’n seiliedig ar waith Gareth Griffith, John Bratton a Gary Easton. Cyhoeddiad gwreiddiol: Griffith, G.W., Bratton, J.H. ac Easton, G. (2004) Charismatic megafungi; the conservation of waxcap grasslands. British Wildlife. Hydref 2004, tt 31-43
  • Sut mae cadw’n ddiogel yn ystod arolwg?

    Chi sy’n gyfrifol am eich iechyd a’ch diogelwch eich hun; nid yw Plantlife yn derbyn unrhyw atebolrwydd na chyfrifoldeb am les arolygwyr. Yn yr un modd, nid yw’n derbyn unrhyw atebolrwydd na chyfrifoldeb am ddifrod i, neu golli, eiddo personol.

    Rydym bob amser yn argymell ymweld â safleoedd a chynnal arolygon gyda rhywun arall a chymryd y rhagofalon canlynol:

    – Gwiriwch ragolygon y tywydd a gwnewch drefniadau priodol. Os bydd y tywydd yn newid efallai y bydd angen i chi ailfeddwl am eich cynlluniau.

    – Byddwch yn ofalus ar dir anwastad neu lithrig a chadwch at y llwybrau troed lle bo angen.

    – Ewch â ffôn symudol gyda chi a rhowch wybod i rywun ble rydych chi’n mynd a phryd rydych chi’n disgwyl dychwelyd.

    – Nid yw’r rhan fwyaf o ffyngau yn wenwynig; mae hyd yn oed y rhai gwenwynig yn ddiogel i’w dal. Fodd bynnag, golchwch eich dwylo bob amser ar ôl trin ffyngau.

  • Beth yw fy hawliau mynediad?

    Cymru a Lloegr

    Gellir dod o hyd i ffyngau’r glaswelltir ar draws amrywiaeth o wahanol safleoedd, ac mae llawer ohonynt yn hygyrch i’r cyhoedd, fel meysydd chwarae, parciau neu fynwentydd. Lle nad oes mynediad agored, cadwch at hawliau tramwy cyhoeddus (llwybrau troed a llwybrau marchogaeth). Os ydych chi’n bwriadu cynnal arolwg ar dir preifat, gwnewch yn siŵr eich bod yn cael caniatâd perchennog y tir i gael mynediad i’r safle.

    Yr Alban

    Gwnewch yn siŵr eich bod yn dilyn Cod Mynediad Awyr Agored yr Alban wrth wneud y gweithgaredd yma

Creigafal y Gogarth

Dyma ein hunig rywogaeth frodorol o Greigafal yng Nghymru, ac yn y 1970au dim ond cyn lleied â 6 phlanhigyn oedd ar ôl yn y gwyllt, gan ei roi mewn perygl allweddol yn rhyngwladol!

Dim ond yn IPA y Gogarth ger Llandudno y mae i’w gael, lle mae ein swyddog planhigion fasgwlaidd, Robbie, yn gweithio ochr yn ochr â’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol, Cyngor Bwrdeistref Sirol Conwy, Cyfoeth Naturiol Cymru, PONT, a’r ffermwr tenant, Dan Jones, i bori’r tir mewn a ffordd sydd o fudd i’r rhywogaeth.

Mae hyn, ynghyd ag ymdrechion i blannu planhigion ifanc allan, wedi bod yn llwyddiant ysgubol, ac rydyn ni wedi mynd o 6 i ymhell dros 70 o blanhigion. Rydyn ni nawr yn gweithio gyda myfyrwyr ymchwil, Dan a gardd fotaneg Treborth i ddeall yr effeithiau y mae newidiadau i arferion pori yn eu cael ar y rhywogaeth yma, er mwyn i ni allu deall y ffordd orau o reoli ar ei chyfer yn y dyfodol.

Yr hyn rydyn ni’n ei ganfod yw bod llwyddo i gynnal y rhywogaeth hon yn arwain at sgîl-effeithiau cadarnhaol ar rywogaethau eraill ar y Gogarth, sy’n dangos sut gall gwaith adfer rhywogaethau wedi’i dargedu sicrhau budd rhaeadru cadarnhaol y tu hwnt i’r rhywogaeth honno, allan i’r ecosystem ehangach.

Snowdon Hawkweed

Heboglys yr Wyddfa

Mae’r planhigyn bach, heulog yma o Gymru, sy’n aelod o deulu dant y llew, mewn perygl allweddol yn rhyngwladol. Mae’n gwneud ei gartref ar lethrau mynyddig mwyaf anhygyrch Eryri, lle mae’n ddiogel rhag unrhyw darfu.

Fodd bynnag, oherwydd y newid yn yr hinsawdd, mae hyd yn oed y noddfeydd hyn yn dod yn anodd byw ynddynt – yn llythrennol ac yn ffigurol mae ar ymyl y dibyn.

Mae ei hoffter o lefydd anhygyrch yn ei gwneud yn broblemus (a dweud y lleiaf) i fonitro’r planhigyn. Fodd bynnag, fe weithiodd cadwraeth a chwaraeon eithafol law yn llaw pan aeth Robbie, Alex Turner a Mike Raine allan ar raffau i chwilio am y trysor mynyddig yma. Mae eu hymdrechion wedi datgelu bod poblogaeth y planhigyn wedi cynyddu o 2 unigolyn, i 4!

Er bod hynny’n brin o hyd, mae’n cynrychioli dyblu poblogaeth fyd-eang y rhywogaeth yma, ac mae’n rhoi gobaith i ni y gall y boblogaeth yma adfer gyda chymorth.

Rydyn ni’n falch iawn o fod wedi derbyn cyllid ar gyfer Natur am Byth!, prosiect adfer rhywogaethau blaenllaw Cymru yr ydyn ni’n rhan ohono, ynghyd â naw elusen amgylcheddol arall. Bydd Robbie yn arwain ar Dlysau Mynydd Eryri er mwyn darparu achubiaeth amhrisiadwy i rywogaethau fel Heboglys yr Wyddfa.

Unwaith y bydd y prosiect yn dechrau ym mis Medi byddwn yn gweithio gyda’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol i reoli pori gan ddefaid a geifr ar y mynydd, a’r gobaith yw y bydd hyn yn creu mwy o gynefinoedd heb unrhyw darfu i’r rhywogaeth yma sefydlu.

Rosie Saxi

Tormaen Gwridog

Mae’r em fynyddig yma’n rhan o gyfres o rywogaethau a fu unwaith yn gyffredin ledled y DU ac Ewrop, y planhigion Arctig-Alpaidd.

Yn dilyn yr Oes Iâ ddiwethaf byddai wedi cael ei darganfod dros rannau helaeth o Brydain, ond mae rhywogaethau o’r de sy’n sefydlu wrth i’r tymheredd godi wedi ei gweld yn cilio i’n copaon uchaf ni, lle mae’r tymheredd blynyddol yn ddigon oer.

Mae’r rhywogaeth yma wedi’i dosbarthu fel un sydd dan fygythiad ar restr goch ar lefel y DU, er ei bod wedi’i hasesu’n fyd-eang fel y Pryder Lleiaf (gellir ei chanfod ar draws tirweddau alpaidd Ewrop). Mae pob rhywogaeth yn rhan wirioneddol bwysig o’n treftadaeth naturiol ni ac mae colli rhywogaeth sy’n frodorol i wlad yn golled sylweddol, nid yn unig yn ddiwylliannol, ond yn ecolegol hefyd.

Mae’r tormaen gwridog yn un rhywogaeth o’r fath yr ydyn ni wedi’i cholli, ac mae bellach wedi diflannu o’r gwyllt yng Nghymru. Ond mae ymdrechion ar droed i’w hailgyflwyno i safle profi yn ddiweddarach eleni. Yn rhyfeddol, mae’r planhigion a ddefnyddir o darddiad Cymreig, wedi’u hachub o doriad a gymerwyd yn y 1960au, sy’n golygu y bydd ein hunaniaeth enetig genedlaethol ni ar gyfer y rhywogaeth hon yn cael ei chadw, gan ein galluogi i ailboblogi ein tirwedd unwaith eto.

 

 

Pam rydyn ni’n trafferthu hyd yn oed?

Wildflowers in pink, purple and yellow among grass in Cae Blaen-dyffryn.

Ein rhywogaethau ni yw’r rhannau sylfaenol o fioamrywiaeth – po fwyaf o rywogaethau sydd mewn cynefin, y mwyaf amrywiol yw’r cynefin hwnnw. Yr amrywiaeth hon sy’n caniatáu i ecosystemau weithredu’n iach a bod yn wytnach.

Mae hyn yn golygu, pan fyddwn ni’n colli rhywogaethau i ddifodiant, mae’n tanseilio gallu ein hecosystem i addasu ac ymateb i newid yn yr hinsawdd a bygythiadau dirfodol eraill. Dyma’r prif reswm pam mai adfer rhywogaethau yw un o’n blaenoriaethau ni yn Plantlife. Gyda phartneriaid, rydyn ni’n bwriadu adennill 100 o rywogaethau o blanhigion, a’u symud allan o gategorïau risg difodiant uchel, i gategorïau risg is.

Rydyn ni’n gefnogwyr balch yr ymgyrch fyd-eang Gwyrdroi’r Coch – mudiad sy’n ymroddedig i dynnu sylw at yr holl waith sy’n cael ei wneud i geisio atal difodiant ac atal rhagor o rywogaethau rhag prinhau.

Tiwniwch mewn yn ystod y mis i ddarganfod mwy am y rhywogaethau rydyn ni a’n partneriaid yn gweithio arnynt i Wyrdroi’r Coch a brwydro’n ôl yn erbyn difodiant.

a field of grass field with a variety of flowers in pink, purple, yellow and white

Sut gallaf i helpu?

Dod yn warcheidwad glaswelltir a helpu i adfer 10,000 o hectarau o laswelltir llawn rhywogaethau erbyn 2030. Cyfrannwch heddiw.

Meryw ar y Copaon: Fforest Troedfedd o Uchder

Meryw ar y Copaon: Fforest Troedfedd o Uchder

Cyfle i ddarganfod y coetiroedd cam, cnotiog ar gopaon uchaf, gwylltaf Cymru, wrth i Robbie Blackhall-Miles ddatgelu cyfrinachau coetiroedd bach ond hudolus Eryri, sef Meryw a Helyg Bach.

Why the Wild Leek is a Symbol of Wales

Why the Wild Leek is a Symbol of Wales

The Wild Leek has been a symbol of Wales for so long that its stories date back to St David himself.

Mistletoe: Why the Kissing Plant is a Parasite

Mistletoe: Why the Kissing Plant is a Parasite

Discover Mistletoes unusual way of surviving, alongside a host of other fascinating parasitic plants, in this in-depth read.